वासुलिङ बैतडी, भदाै १७ गते — सुदूरपश्चिमेलीहरुको प्रमुख पर्व गौरा अन्तर्गत आज ‘नानी गौरा’ मनाइँदैछ । गौरा पर्वको दोस्रो दिनका रुपमा मनाइने नानी गौरामा व्रतालु महिलाहरुले अघिल्लो दिन भिजाएका बिरुडा नजिकका धारा, तलाउ तथा पानीका मुहानमा लगेर धुने र पूजा गर्ने परम्परा छ ।
नानी गौराका दिन सवाँ, अपामार्ग, तीललगायतका वनस्पति प्रयोग गरी गौराको प्रतिमूर्ति बनाइन्छ । उक्त प्रतिमूर्तिलाई नजिकको पानीको मुहान, धारा वा तलाउमा लगेर पूजा–आराधना गर्ने चलन रहेको सुर्नया गाउँपालिका–६ की हरिना अवस्थीले बताइन् ।
बिरुडापञ्चमीका दिन भिजाइएका बिरुडाले गौरादेवीको पूजा गर्ने परम्परा रहेको उनले बताइन् । बिरुडासँगै बारीमा फलेका विभिन्न फलफूलसमेत गौरादेवीलाई चढाउने गरिन्छ । दिउँसो गौरादेवीको पूजा गरेपछि साँझ मिठोमसिनो खाने तथा व्रतालु महिलाहरुले सगुन र फाग गाउँदै पूजा गर्ने चलन रहेको अवस्थीले बताइन् ।
आज व्रतालु महिलाहरु बिहानै नुहाइधुवाइ गरी दिउँसो सामूहिक रुपमा गौरादेवीको पूजा गर्ने गर्छन् । विभिन्न सगुन तथा फागमार्फत गौरादेवीको आराधना गर्दै बिरुडाले पूजा गर्ने परम्परा रहेको दोगडाकेदार गाउँपालिका–४ की गंगा शर्माले बताइन् ।
पौराणिक मान्यताअनुसार भगवान महेश्वर अर्थात् शिवलाई पतिको रुपमा प्राप्त गर्न पार्वतीले निराहार व्रत बसेर आराधना गरेकी थिइन् । सोही विश्वासका आधारमा शिव र पार्वतीको विवाहको सम्झनामा गौरा पर्व मनाउने परम्परा सुरु भएको स्थानीय संस्कृतिका जानकार आचार्य घनश्याम लेखक बताउँछन् । उनका अनुसार गौरा सुदूरपश्चिमको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व भएकाले प्रसाद ग्रहण गर्न घरबाहिर रहेका परिवारका सदस्यसमेत गाउँ फर्कने गर्छन् ।
गौरा पर्वको मुख्य दिन दुर्वाष्टमी अर्थात् अठ्यावाली हो । अमुक्ताभरण सप्तमीका दिन गौरालाई घरमा भित्र्याउने तथा महिलाले धारण गर्ने विशेष धागो ‘दुबधागो’ गौरादेवीलाई समर्पण गर्ने चलन छ । अठ्यावालीका दिन उक्त दुबधागो धारण गरिन्छ ।
तागाधारी पुरुषहरुले जनेउ धारण गरेजस्तै सुदूरपश्चिमका महिलाहरुले गौरा पर्वका बेला दुबधागो धारण गर्ने परम्परा रहेको छ । शुक्लपक्षमा परेको गौरालाई उजेली गौरा र कृष्णपक्षमा परेको गौरालाई अँधेरी गौरा भन्ने गरिन्छ । यस वर्ष गौरा पर्व कृष्णपक्षमा परेको छ ।
गौरा पर्वसँगै अहिले गाउँघरमा चहलपहल बढेको छ । रोजगारी तथा अन्य कारणले परदेशमा रहेका मानिसहरु पनि गौरा मनाउन आफ्नो थातथलो फर्किएका छन् ।
