बैतडी, पुस २६ गते । देशभर जाडो मौसम तीव्र बन्दै जाँदा चिसोका कारण विभिन्न किसिमका स्वास्थ्य समस्या देखिन थालेका छन् । चिकित्सकका अनुसार जाडोयाममा ब्याक्टेरिया र भाइरस बढी सक्रिय हुने भएकाले सरुवा तथा दीर्घ रोगका बिरामीको सङ्ख्या बढ्ने गरेको छ । विशेष गरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती, सुत्केरी तथा दीर्घ रोगीहरू बढी जोखिममा परेका छन् । श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्यामा रुघाखोकी, फ्लु, घाँटी दुख्ने, पिनास, टन्सिल, सामान्य भाइरल संक्रमण देखिने गरेका छन् । त्यस्तै पेटसम्बन्धी समस्यामा पेट दुख्ने, वान्ता, पखाला, डायरियाकाे सङ्क्रमण देखिने गरेकाे छ । जाडोयाममा स्क्रब टाइफसको जोखिम पनि रहने चिकित्सक बताउँछन् ।
चिसो मौसममा छालासम्बन्धी समस्या पनि बढ्ने गरेको छ । जाडोमा छाला सुख्खा हुने, हातखुट्टा र ओठ फुट्ने, चिलाउने, पाप्रा आउने, एलर्जी, रातो–नीलो डाम देखिने समस्या बढी देखिन्छन । चिसो हावा र धुलो–धुवाँका कारण आँखामा रातोपन, पोल्ने र सुख्खापनको समस्या पनि बढ्ने गरेको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।
यसैबीच स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जाडोयाममा बालबालिका, गर्भवती महिला, वृद्धवृद्धा र दीर्घ रोगीलाई अत्यधिक चिसोमा अनावश्यक रूपमा बाहिर ननिस्कन आग्रह गरेको छ । मन्त्रालयका अनुसार तापक्रम घटेसँगै शीतलहर, हुस्सु, कुहिरो तथा वायु प्रदूषणका कारण जनस्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्ने गरेको छ ।
चिसोबाट कसरी बच्ने ?
चिकित्सक र पोषणविद्हरूले जाडो मौसममा अपनाउनुपर्ने केही महत्वपूर्ण सावधानी सुझाएका छन् । अनावश्यक रूपमा बिहान–बेलुका अत्यधिक चिसोमा बाहिर ननिस्कनु, निस्कनै परे न्यानो कपडा, टोपी, मोजा, पञ्जा र हावा नछिर्ने ज्याकेटको प्रयोग गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ । मोटरसाइकल र स्कुटर चालकले छाती जोगाउन चेस्ट गार्ड प्रयोग गर्न चिकित्सकले आग्रह गरेका छन् ।
जाडोमा बिहानको समय अत्यधिक चिसो र प्रदूषित हुने भएकाले मर्निङवाक घाम लागेपछि मात्र गर्न उपयुक्त हुन्छ । अत्यधिक चिसोमा हिँड्दा रक्तनली साँघुरिएर मुटुसम्बन्धी समस्या र हृदयघातको जोखिम बढ्न सक्छ ।
खानपानमा पनि विशेष ध्यान दिनुपर्ने चिकित्सकको भनाइ छ । जाडोमा तातो खाना, झोलिला परिकार, सूप, गेडागुडीको झोल, सागसब्जी, भिटामिन ‘सी’युक्त फलफूल, प्रोटिनयुक्त खानेकुरा सेवन गर्नुपर्छ । तातो पानी, कालो चिया, कफी, दूध, बेसार पानी जस्ता पेय पदार्थले शरीरलाई न्यानो राख्न मद्दत गर्दछ ।
छालालाई सुख्खा हुनबाट बचाउन पर्याप्त पानी पिउने, मोइस्चराइजर क्रिम, नरिवल वा बदामको तेल प्रयोग गर्ने सल्लाह दिइएको छ । जोर्नी दुख्ने र शरीर झमझमाउने समस्या कम गर्न मनतातो तोरीको तेलले मसाज गर्न सकिने चिकित्सक बताउँछन् । बालबालिकालाई न्यानो कपडा लगाइदिने, राति सुत्दा ओढेको–नओढेको जाँच गर्ने र पसिना आएमा तुरुन्त कपडा फेर्नेमा ध्यान दिनुपर्ने सुझाव छ ।
चिसोबाट कसरी बच्ने त ?
१. न्यानो कपडाको प्रयोग गर्ने
जाडो मौसममा शरीरको तापक्रम सन्तुलनमा राख्न न्यानो कपडा लगाउनुपर्छ। टोपी, मोजा, पन्जा, स्वेटर, ज्याकेट र स्कार्फको प्रयोग अनिवार्य गर्नुपर्छ। बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घ रोगीलाई बिहान–बेलुका विशेषगरी न्यानो कपडामा ध्यान दिनुपर्छ।
२. अत्यधिक चिसोमा बाहिर ननिस्कने
बिहान सबेरै र बेलुका चिसो बढी हुने भएकाले अनावश्यक रूपमा घरबाहिर ननिस्कन चिकित्सकको सुझाव छ। बाहिर निस्कनै परेमा शरीर राम्रोसँग ढाकिने गरी न्यानो कपडा लगाएर मात्र निस्कनुपर्छ।
३. मर्निङ वाक घाम लागेपछि मात्र गर्ने
जाडोमा बिहानको समय अत्यधिक चिसो र प्रदूषित हुने भएकाले मर्निङ वाक घाम लागेपछि मात्र गर्नु उपयुक्त हुन्छ। बिहानै हिँड्दा रक्तनली साँघुरिएर मुटुसम्बन्धी समस्या र हृदयघातको जोखिम बढ्न सक्छ।
४. छाती जोगाएर सवारी साधन चलाउने
मोटरसाइकल र स्कुटर चालकले चिसो हावा सिधै छातीमा नलाग्ने गरी हावा नछिर्ने ज्याकेट र चेस्ट गार्डको प्रयोग गर्नुपर्छ। यसले दम, सीओपीडी र निमोनियाजस्ता समस्या कम गर्न मद्दत गर्छ।
५. तातो तथा झोलिलो खानेकुरा खाने
जाडोमा तातो खाना, सूप, झोलिला परिकार, गेडागुडीको झोल, सागसब्जी र प्रोटिनयुक्त खानेकुरा खानुपर्छ। यस्ता खानेकुराले शरीरलाई न्यानो राख्नुका साथै रोगसँग लड्ने क्षमता बढाउँछ।
६. प्रशस्त झोल पदार्थ सेवन गर्ने
तातो पानी, कालो चिया, कफी, दूध, बेसार पानीजस्ता झोल पदार्थ प्रशस्त सेवन गर्नुपर्छ। यसले शरीरको तापक्रम सन्तुलनमा राख्न र रुघाखोकी, घाँटी दुख्ने समस्या कम गर्न सहयोग गर्छ।
७. छालाको विशेष हेरचाह गर्ने
जाडोमा छाला सुख्खा हुने भएकाले पर्याप्त पानी पिउने र मोइस्चराइजर क्रिम, नरिवल वा बदामको तेल प्रयोग गर्नुपर्छ। ओठ फुट्न नदिन लिप बामको प्रयोग गर्न चिकित्सकले सुझाव दिएका छन्।
८. तेल मसाज गर्ने
चिसो मौसममा शरीर दुख्ने, जोर्नी झमझमाउने समस्या कम गर्न मनतातो तोरीको तेलले मसाज गर्न सकिन्छ। बालबालिकालाई नियमित तेल मसाज गर्दा निमोनियालगायत रोगको जोखिम कम हुन्छ।
९. बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकको विशेष हेरचाह गर्ने
बालबालिका, गर्भवती, सुत्केरी र ज्येष्ठ नागरिकलाई चिसोले बढी असर गर्ने भएकाले उनीहरूको न्यानोपनमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। राति सुत्दा ओढेको–नओढेको जाँच गर्ने र पसिना आएमा कपडा फेर्ने गर्नुपर्छ।
१०. धुवाँ–धुलो र वायु प्रदूषणबाट जोगिने
जाडोमा वायु प्रदूषण बढ्ने भएकाले सकेसम्म धुवाँ–धुलोबाट टाढा रहने, मास्कको प्रयोग गर्ने र घरभित्र सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ। प्रदूषणले दम, मुटु र फोक्सोसम्बन्धी समस्या बढाउने चिकित्सक बताउँछन्।
११. अत्यधिक आगो र हिटरको प्रयोग नगर्ने
आगो र हिटरको अत्यधिक प्रयोगले छाला सुख्खा हुने, आँखामा असर पर्ने तथा श्वासप्रश्वासमा समस्या आउन सक्छ। त्यसैले सन्तुलित रूपमा मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।
१२. लक्षण देखिएमा तुरुन्त उपचार गर्ने
रुघाखोकीसँगै ज्वरो, सास फेर्न गाह्रो हुने, छाती दुख्ने, अत्यधिक टाउको दुख्ने वा बान्ता हुनेजस्ता लक्षण देखिएमा ढिलाइ नगरी स्वास्थ्य संस्थामा गएर उपचार गराउन चिकित्सकले सुझाव दिएका छन् ।
निष्कर्ष
जाडो मौसम स्वास्थ्यका लागि संवेदनशील समय हो । यस समयमा शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुने भएकाले भाइरस र ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण सजिलै हुने सम्भावना रहन्छ । चिकित्सक र स्वास्थ्य विज्ञहरूको सुझावअनुसार न्यानो कपडा, सन्तुलित पोषण, सरसफाइ र सतर्कताले चिसोबाट हुने अधिकांश स्वास्थ्य समस्या न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । कुनै गम्भीर लक्षण देखिएमा ढिलाइ नगरी स्वास्थ्य संस्थामा गएर उपचार गराउनु नै सुरक्षित उपाय हुने चिकित्सकहरूको जोड छ ।
